Trước nguy cơ đó, hệ thống pháp luật Việt Nam đã thiết lập một khung chế tài nghiêm khắc nhằm răn đe và xử lý triệt để các hành vi vi phạm. Bộ luật Hình sự là công cụ mạnh mẽ nhất. Cụ thể, theo Điều 234 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, người có hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm hoặc sản phẩm từ chúng sẽ phải đối diện với các mức phạt rất nặng. Tùy mức độ vi phạm, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Đáng chú ý, đối với các hành vi đặc biệt nghiêm trọng như phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn, vận chuyển qua biên giới, hoặc tang vật có giá trị lớn, khung hình phạt cao nhất có thể lên đến 15 năm tù. Đây là mức án đủ sức răn đe, thể hiện sự quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ sự sống hoang dã.

Bên cạnh Bộ luật Hình sự, các văn bản pháp luật chuyên ngành cũng cụ thể hóa trách nhiệm và hành vi bị cấm. Khoản 3 Điều 9 Luật Lâm nghiệp năm 2017 quy định rõ: “Nghiêm cấm hành vi Săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng, thu thập mẫu vật các loài thực vật rừng, động vật rừng trái quy định của pháp luật.” Đồng thời, Nghị định số 06/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 84/2021/NĐ-CP) quy định chi tiết về danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc nhóm IB và IIB, trong đó nhóm IB được bảo vệ nghiêm ngặt, nghiêm cấm mọi hành vi khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. Những quy định này cùng với Luật Đa dạng sinh học năm 2008, Điều 7 quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như hủy hoại hệ sinh thái tự nhiên, xâm hại loài thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Từ đó, tạo nên một cơ sở pháp lý vững chắc, cho phép các lực lượng chức năng như Kiểm lâm, Công an, Hải quan xử lý nghiêm minh các vi phạm.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, lực lượng chức năng chỉ có thể phát hiện và xử lý một phần nhỏ các vụ việc. Trong cuộc chiến bảo vệ động vật hoang dã, sự thành công không thể chỉ dựa vào sức mạnh của cơ quan thực thi pháp luật mà phải dựa vào sự ý thức và trách nhiệm của toàn xã hội. Theo Khoản 1 Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020: “Bảo vệ môi trường là quyền, đồng thời là nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân.” Điều này đồng nghĩa với việc vai trò của cộng đồng là yếu tố then chốt để ngăn chặn tận gốc rễ hành vi săn bắt và buôn bán trái phép. Mỗi người dân cần trở thành một chiến sĩ bảo vệ thiên nhiên bằng cách nói KHÔNG với việc tiêu thụ thịt rừng, mua bán, nuôi nhốt động vật hoang dã hoặc sản phẩm từ chúng dưới mọi hình thức, bởi lẽ việc tiêu thụ chính là hành động tiếp tay, kích thích nguồn cầu và duy trì sự tồn tại của các đường dây tội phạm.

Song song đó, cộng đồng cần tích cực nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động tố giác hành vi săn bắt, buôn bán, tàng trữ trái phép động vật hoang dã tới cơ quan kiểm lâm, công an hoặc chính quyền địa phương một cách kịp thời và chính xác để ngăn chặn. Bảo vệ động vật hoang dã không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn là một hành động nhân văn và là trách nhiệm đạo đức với tương lai của chính chúng ta. Sự biến mất của một loài là sự mất mát không thể phục hồi đối với hệ sinh thái và di sản thiên nhiên quốc gia. Mỗi người dân hãy chung tay hành động: Không săn bắt - Không tiêu thụ - Không tiếp tay! Một hành động nhỏ của mỗi cá nhân hôm nay sẽ góp phần gìn giữ sự sống, bảo vệ môi trường xanh và bền vững cho các thế hệ mai sau.

Bảo vệ động vật hoang dã là bảo vệ đa dạng sinh học – bảo vệ chính cuộc sống của con người./.